Francuzi wcale nie wynaleลบli wina. O dziwo nie wynaleลบli go rรณwnieลผ Grecy. Kto w takim dokonaล tego epokowego wynalazku? Prawdฤ mรณwiฤ
c wszyscy i nikt โ miฤdzy Morzem Czarnym a Zatokฤ
Perskฤ
.
Podobno pierwszym plantatorem winoroลli byล sam Noe. Wylฤ
dowawszy po potopie na zboczach Kaukazu, konkretnie w okolicach gรณry Ararat, zajฤ
ล siฤ uprawฤ
winnych krzewรณw. Pewnego dnia (zapewne za sprawฤ
przypadku, jak to z wielkimi odkryciami bywaลo) odkryล Noe odurzajฤ
ce wลaลciwoลci owocรณw tej roลliny.
W tej starej opowieลci tkwi maลe ziarno prawdy. To wลaลnie w Gruzji znaleziono najstarsze ลwiadectwa wytwarzania wina. Wyglฤ
da na to, ลผe ten wspaniaลy napรณj znano na tamtych terenach juลผ siedem stuleci przed Chrystusem! Tak naprawdฤ jednak trudno jednoznacznie stwierdziฤ skฤ
d pochodzi latoroลl winna vitis vinifera, zwana rรณwnieลผ winoroลlฤ
wลaลciwฤ
lub winoroลlฤ
winnฤ
. Z pewnoลciฤ
rosลa ona w Europie Zachodniej juลผ w miocenie, czyli w epoce, w ktรณrej w Afryce pojawiลy siฤ maลpy.
Jeลli chodzi o pochodzenie nazwy, jฤzykoznawcy do dziล dotczฤ
na ten temat zaciฤte spory. Niektรณrzy twierdzฤ
, ลผe sลowo to pochodzi z sanskrytu od sลowa vena i oznacza odurzajฤ
cy napรณj pochodzenia roลlinnego. Inni znowu autorstwo tego przyjemnie brzmiฤ
cego sลรณwka przypisujฤ
Hetytom. Lud ten zostawiล po sobie gliniane tabliczki z wyrytym pismem klinowym napisem vee-an.
Jak wyglฤ
daลo prawda, pewnie nigdy juลผ siฤ nie dowiemy. Zastanawia jednak fakt, ลผe nazwa tego trunku brzmi bardzo podobnie we wszystkich jฤzykach ลwiata. Poczynajฤ
c od polskiego wino, przez ลaciลskie vinum, greckie voinos, hiszpaลskie i wลoskie vino, niemieckie wein, francuskie vin, wszystkie te okreลlenia dowodzฤ
wspรณlnego pochodzenia.
W Starym i Nowym Testamencie istniejฤ
niezliczone wzmianki o winie. Stawiane jest w jednym szeregu z mฤ
kฤ
chlebem i oliwฤ
, bฤdฤ
cymi podstawฤ
poลผywienia czลowieka. W Biblii winnice i wino wymienione zostaลy ลฤ
cznie czterysta piฤฤdziesiฤ
t razy! To jeden ze skarbรณw Kanaan, ziemi obiecanej.
Wino tak, pijaลstwo nie
Upowszechnienie wina zawdziฤczamy Grekom. Hipokrates przekonywaล nawet o dobroczynnym wpลywie tego napoju na zdrowie czลowieka. Naleลผy tu jednak dobitnie podkreลliฤ, ลผe pijaลstwo nie byลo przez Grekรณw rzeczฤ
akceptowanฤ
, a spoลผywane przez nich wino byลo mocno rozcieลczane wodฤ
. Po prawdzie teลผ i tego staroลผytnego trunku nie daลo siฤ piฤ w formie nierozcieลczonej. Aby zapobiegaฤ psuciu siฤ wina, Grecy wzmacniali je zioลami i zagฤszczali miodem lub cukrem z trzciny cukrowej. W dodatku z braku drewnianych beczek, ktรณrych wtedy jeszcze nie znano, przechowywano wino w wielkich kilkumetrowych glinianych dzbanach i amforach. ลปeby nie ulatniaลo siฤ przez porowatฤ
glinฤ, smarowano naczynia od wewnฤ
trz sosnowฤ
ลผywicฤ
. To nadawaลo mu dodatkowo silnego zapachu terpentyny. Takie wino mogลo smakowaฤ tylko samym Grekom, ktรณrzy zresztฤ
do dziล uwielbiajฤ
w winie ten ลผywiczny posmak. Tuลผ po winobraniu natomiast Grecy pili mลode, ledwo sfermentowane wino, ktรณre byลo niemalลผe zwykลym, bardzo sลodkim sokiem winogronowym. Jednakลผe poczฤ
tkowo wino wcale nie byลo napojem powszechnym. Nawet rozcieลczone sporฤ
dawkฤ
wody byลo produktem drogim i luksusowym. Na codzieล mogli sobie na nie pozwoliฤ jedynie ludzie z wyลผszych klas spoลecznych. Prosty lud gasiล pragnienie piwem albo wywarem z jฤczmienia przyprawionym zioลami.
Hedonizm w rzymskim wydaniu
Picie wina przejฤli od Grekรณw Rzymianie. To oni wymyลlili szczepienie krzewรณw winoroลli, kilkuletnie dojrzewanie wina i przechowywanie go w szklanych butelkach. Wraz z butelkฤ
pojawiล siฤ teลผ korek, pieczฤtowany ลผywicฤ
. Wino zyskaลo nowy, lepszy smak. Ale picia wina w kulturze rzymskiej nie niosลo ze sobฤ
owej sลynnej greckiej subtelnoลci. Wino pito przede wszystkim na kolacjach โ cenach. Zaczynaลy siฤ one koลo รณsmej wieczorem a koลczyลy o pรณลnocy, a nierzadko i o ลwicie. Bankietowicze koลczฤ
c ucztฤ, nie trzymali siฤ na nogach z przepicia. Czฤsto podczas biesiady zmuszali siฤ do wymiotรณw za pomocฤ
piรณrka, by mรณc jeลฤ i piฤ dalej. ย Caลe to towarzystwo rzygaลo wiฤc z przeลผarcia i przepicia. Czkanie i puszczanie bฤ
kรณw przy stole rรณwnieลผ byลo najzupeลniej przyzwoite. Liczne toasty wznoszono wielkimi pucharami. Sลynna wstrzemiฤลบliwoลฤ cesarza Augusta pozwalaลa mu wypiฤ nie wiฤcej niลผ trzy puchary do posiลku. ลฤ
cznie liczyลy sobie z gรณrฤ
litr i byลo to bardzo maลo w porรณwnaniu z innymi biesiadnikami.
Nie grzeszyli wiฤc subtelnoลciฤ
i finezjฤ
ci rozpasani Rzymianie. Ale to wลaลnie im zawdziฤczamy rozszerzenie terenรณw upraw winoroลli na pozostaลฤ
czฤลฤ Europy. Podbijajฤ
c kontynent, ten wojowniczy lud zakลadaล po drodze winnice. W ten sposรณb dotarli ze swoimi uprawami aลผ na tereny dzisiejszych Niemiec. Przyczyny ich dziaลaล byลy prozaiczne. Wino byลo napojem bardziej higienicznym niลผ woda i rzymscy legioniลci mogli nim gasiฤ pragnienie bez obawy o zatrucie. Wiadomo przecieลผ, ลผe nic nie wpลywa tak ลบle na morale wojska jak biegunka. Wino, w przeciwieลstwie do wody nie stanowiลo zagroลผenia zatruciem i pozwalaลo prowadziฤ kampanie wojenne na dalekich rubieลผach imperium Rzymskiego.
Ze staroลผytnej uczty do koลcioลa
Upadek Cesarstwa Rzymskiego nie przyczyniล siฤ do upadku kultury picia wina w Europie. W tym czasie produkowano je juลผ we wszystkich krainach pozostajฤ
cymi pod kulturowymi wpลywami Rzymu. Wino, rozpowszechnione w ลwiecie antycznym, bardzo szybko i bez wiฤkszych przeszkรณd zostaลo zaakceptowane w ลwiecie chrzeลcijaลskim. Wraz z rozprzestrzenianiem siฤ nowej religii zostaลo rozwleczone po caลej Europie. Jeลli tylko pozwalaล na to klimat, przy kaลผdym nowo wybudowanym klasztorze zakลadano od razu winnicฤ. A czฤsto teลผ klasztor budowano w miejscu juลผ istniejฤ
cej winnicy. ลredniowieczni zakonnicy zmonopolizowali rynek winiarski. Braciszkowie w habitach doskonalili sposoby uprawy winoroลli i sztukฤ fermentacji, tworzฤ
c tym samym podstawy nowoczesnej wiedzy winiarskiej. To wลaลnie zarzฤ
dcom przyklasztornych winnic zawdziฤczamy istnienia szampana i umiejฤtnoลฤ wytwarzania biaลych win z czerwonych winogron. Co najciekawsze, wyลฤ
cznoลci na biznes winiarski wcale nie mieli mฤลผczyลบni. Klasztory ลผeลskie nie ustฤpowaลy mฤskim jeลli idzie o produkcjฤ wina. W maลych klasztorach ลผeลskich mniszki pracowaลy osobiลcie, w wiฤkszych zatrudniano opลacanฤ
siลฤ roboczฤ
. Zakonnice z Remiremont w Lotaryngii posiadaลy najlepsze wino w caลej Alzacji i takฤ
organizacjฤ transportu, ลผe mรณgล im pozazdroลciฤ niejeden mฤski klasztor.
Wraz z chrzeลcijaลstwem wino przywฤdrowaลo teลผ do Polski. Pojawiลo siฤ zapotrzebowanie na wino mszalne, a zลy stan drรณg i koszty transportu rodziลy problemy z importem. W koลcu polscy mnisi (benedyktyni i cystersi) zakasali rฤkawy i zabrali siฤ za uprawฤ wลasnych winnic, ktรณre zaลoลผyli na poลudniowo – zachodnich terenach kraju.
W epoce wielkich odkryฤ geograficznych rozpoczฤto produkcjฤ wina na nowych terenach. Za sprawฤ
wielkich podrรณลผnikรณw winoroลl opuลciลa granice Europy. W XV wieku Portugalczycy i Hiszpanie wprowadzili winiarstwo na wyspy atlantyckie i do Nowego ลwiata โ Meksyku, Peru, Boliwii, Kolumbii, Chile, Argentyny i Kalifornii. Z kolei Holendrzy zawieลบli winoroลl do Poลudniowej Afryki a Brytyjczycy do Australii i Nowej Zelandii. Do dziล powinniลmy byฤ im wdziฤczni za te ekspansje. W XIX wieku europejskie winnice zostaลy zaatakowane przez groลบnego szkodnika: filokserฤ winiec. Plaga rozprzestrzeniลa siฤ na wszystkie najwaลผniejsze oลrodki upraw winoroลli, niszczฤ
c cenne hodowle.ย Wiฤkszoลฤ winnic musiaลa zostaฤ odtworzona z uลผyciem sadzonek zachowanych m.in. w Ameryce i podkลadek odpornych na szkodnika. Dziฤki temu dziล moลผemy nadal cieszyฤ siฤ winem wytwarzanym ze starych odmian winoroลli.
Renata Pyลkiewicz – Kowalska
Opracowano na podstawie:
Maguelonne Toussaint โ Samat , Historia naturalna i moralna jedzenia, Grupa Wydawnicza Foksal 2015, s. 237-278
Sลawomir Chrzczonowicz, Leksykon win, Wydawnictwo Olesiejuk 2016